Ciprofloxacine: werking, bijwerkingen en dosering

Wat is ciprofloxacine en welke werkzame stof zit erin

Ciprofloxacine is de naam van de werkzame stof en tegelijk de naam waaronder het middel meestal wordt afgeleverd. Het hoort bij de fluorochinolonen, een groep antibiotica die breed werkt en die bij uiteenlopende infecties wordt ingezet. In het Belgische geneesmiddelenregister staan onder meer Ciproxine en Ciloxan, naast verpakkingen onder generische namen van EG, Sandoz, Teva en Viatris.

De vormen verschillen sterk van elkaar. Er zijn tabletten voor inname via de mond, er zijn infusen die in het ziekenhuis in een ader worden toegediend, en er zijn druppels voor het oog en het oor. Die laatste werken plaatselijk. Wat op deze pagina over de hele groep wordt gezegd, slaat in de eerste plaats op de vormen die in het hele lichaam werken.

De samenstelling, de sterkte en de hulpstoffen van uw verpakking staan in de bijsluiter in de doos. De officiële gegevens over de in België vergunde verpakkingen, en over de manier waarop ze worden afgeleverd, worden bijgehouden door het FAGG.

Waarvoor wordt ciprofloxacine gebruikt

Ciprofloxacine wordt voorgeschreven bij infecties waarvan de arts vaststelt of sterk vermoedt dat ze veroorzaakt worden door bacteriën die voor dit middel gevoelig zijn. Het gaat onder meer om bepaalde infecties van de urinewegen en de nieren, om sommige infecties van de buik, de botten en de gewrichten, en om bepaalde infecties die in het buitenland worden opgelopen.

Bij urineweginfecties is de keuze van het antibioticum de laatste jaren veranderd. Juist omdat er voor fluorochinolonen bijzondere voorzorgen gelden, kiezen artsen bij een ongecompliceerde blaasontsteking in de regel eerst voor een ander middel. Over blaasontsteking en wat er bij de beoordeling komt kijken, leest u meer op /kennisbank/blaasontsteking/.

Waar dit middel niet voor dient, is even belangrijk. Virusinfecties zoals verkoudheid en griep reageren er niet op. Een oude doos gebruiken bij nieuwe klachten is om dezelfde reden geen goed idee: welke bacterie in het spel is, welk middel daarbij past en hoelang de behandeling moet duren, kan alleen iemand beoordelen die u onderzoekt en zo nodig een urine- of kweekonderzoek laat doen.

Hoe werkt ciprofloxacine

Fluorochinolonen blokkeren enzymen die een bacterie nodig heeft om haar erfelijk materiaal te kopiëren en te ordenen. Zonder die enzymen kan de bacterie zich niet delen en gaat ze te gronde. Dat mechanisme is de reden dat de groep bij veel verschillende bacteriën werkt.

Omdat de werking zo breed is, treft het middel ook nuttige bacteriën, onder meer in de darm. Dat verklaart een deel van de maag- en darmklachten en het risico op een verstoorde darmflora. Het verklaart ook waarom artsen deze groep liever bewaren voor situaties waarin een smaller middel niet volstaat: hoe vaker een breed antibioticum wordt gebruikt, hoe meer ruimte ongevoelige bacteriën krijgen.

De duur van de behandeling telt. Wordt te vroeg gestopt, dan kunnen klachten terugkeren en kan de infectie moeilijker te behandelen worden. Volg dus het schema dat uw arts heeft afgesproken en stop niet vroeger op eigen initiatief.

Waarom er voor fluorochinolonen bijzondere voorzorgen gelden

Het Europees Geneesmiddelenbureau heeft de veiligheid van de fluorochinolonen opnieuw beoordeeld en het gebruik ervan daarna ingeperkt. De aanleiding waren meldingen van zeldzame bijwerkingen die ernstig kunnen zijn en lang kunnen aanhouden: klachten van pezen, spieren en gewrichten, en klachten van het zenuwstelsel.

De praktische gevolgtrekking staat in de bijsluiter van elke verpakking. Fluorochinolonen worden niet aanbevolen bij lichte infecties of bij infecties die vanzelf genezen, en evenmin ter voorkoming van reizigersdiarree of terugkerende blaasontstekingen wanneer een ander middel mogelijk is. Bij oudere mensen, bij nierproblemen, na een orgaantransplantatie en bij gelijktijdig gebruik van corticosteroïden wordt extra voorzichtigheid gevraagd.

Krijgt u tijdens of kort na de behandeling pijn of zwelling van een pees, bijvoorbeeld aan de achillespees of de schouder, stop dan met inspanning van dat gewricht en neem contact op met uw arts. Hetzelfde geldt bij tintelingen, gevoelloosheid, zwakte, plotse verwardheid, aanhoudende hoofdpijn of gedachten die u vreemd voorkomen.

Omdat deze voorzorgen om een individuele afweging vragen, hoort de beslissing om dit middel te gebruiken bij een arts die u kent of onderzoekt. Dat is de belangrijkste reden waarom een vragenlijst hier niet volstaat.

Waar u verder op moet letten

Vertel uw arts of u ooit peesklachten hebt gehad bij een antibioticum, of u een aandoening van het zenuwstelsel hebt, of u epilepsie hebt of ooit een toeval doormaakte, en of er in uw familie problemen met de aorta voorkomen. Meld ook myasthenia gravis: bij die spierziekte kunnen fluorochinolonen de klachten verergeren.

Bepaalde hartritmestoornissen en een bekende verlenging van het QT-interval zijn eveneens redenen voor extra voorzichtigheid, zeker in combinatie met andere geneesmiddelen die daarop inwerken. Hetzelfde geldt voor een laag kalium- of magnesiumgehalte.

De huid kan gevoeliger worden voor zonlicht. Bescherm uw huid tijdens de behandeling en vermijd de zonnebank. Drink daarnaast voldoende, zodat de urine niet te geconcentreerd wordt.

Tijdens de zwangerschap en bij borstvoeding wordt deze groep in de regel niet gebruikt. Bent u zwanger, denkt u dat u zwanger bent of geeft u borstvoeding, meld dat dan voordat een behandeling start. Voor kinderen en jongeren geldt een aparte afweging die bij de behandelende arts hoort.

Wisselwerkingen met andere geneesmiddelen en alcohol

Net als bij tetracyclines wordt de opname sterk verminderd door producten met calcium, magnesium, ijzer, zink of aluminium: maagzuurbinders, supplementen, en ook melkproducten. Vallen die samen met de inname, dan komt er te weinig werkzame stof in het bloed en kan de behandeling falen. Uw apotheker kan u zeggen hoeveel tijd ertussen hoort voor uw verpakking.

De combinatie met tizanidine, een spierontspanner, wordt niet gebruikt. Verder remt ciprofloxacine de afbraak van onder meer theofylline en van cafeïne, waardoor u van koffie meer effect kunt merken dan gewoonlijk. Met bloedverdunners, met bepaalde middelen tegen diabetes, met ontstekingsremmende pijnstillers en met geneesmiddelen die het hartritme beïnvloeden, zijn wisselwerkingen beschreven.

Geef aan uw arts en aan uw apotheker een volledige lijst door van alles wat u gebruikt, ook wat u zonder voorschrift koopt, en van voedingssupplementen en kruidenpreparaten. De volledige lijst van bekende wisselwerkingen staat in de bijsluiter van uw verpakking.

Alcohol is niet rechtstreeks onverenigbaar, maar versterkt duizeligheid en slaperigheid, en wie een infectie doormaakt is doorgaans beter af zonder. Wees ook voorzichtig met autorijden zolang u niet weet hoe u op het middel reageert.

Bijwerkingen en wanneer u een arts raadpleegt

Het vaakst worden misselijkheid, diarree, braken, buikpijn, hoofdpijn, duizeligheid en slaapproblemen beschreven. Ook huiduitslag, een verhoogde gevoeligheid voor zonlicht en afwijkende laboratoriumwaarden van de lever komen voor.

Zeldzamer, maar ernstig, zijn peesontsteking en peesscheuring, zenuwklachten met tintelingen of gevoelloosheid, psychische klachten zoals verwardheid, angst of stemmingsveranderingen, toevallen, hartritmestoornissen, ernstige huidreacties en aandoeningen van de aorta. Sommige van die klachten kunnen lang aanhouden.

Stop de inname en neem meteen contact op met een arts bij pijn of zwelling van een pees, bij tintelingen of krachtverlies, bij plotse verwardheid of gedachten die u vreemd voorkomen, bij hartkloppingen of flauwvallen, bij hevige pijn in buik, borst of rug, bij zwelling van gezicht of tong, bij ademhalingsmoeilijkheden of bij een uitgebreide huiduitslag met blaren. Hevige waterige diarree met koorts tijdens of na de kuur vraagt eveneens om contact met uw arts.

Een vermoedelijke bijwerking meldt u aan uw arts of apotheker. In België verzamelt het FAGG die meldingen; ze dragen bij aan wat er bekend is over geneesmiddelen die al in gebruik zijn.

Wat wij met ciprofloxacine doen, en waar u wel terecht kunt

Wij beoordelen via onze medische vragenlijst geen aanvragen voor ciprofloxacine. Niet als eerste behandeling en niet als verlenging. Deze pagina staat hier als informatie, en er hoort dan ook geen prijs en geen aanvraagknop bij.

Hoe uw verpakking in België wordt afgeleverd, leest u op de doos en in de bijsluiter; het FAGG houdt die gegevens bij en uw apotheker kan ze u ter plaatse bevestigen. Wij doen daar op deze pagina geen uitspraak over, omdat dat per vorm en per verpakking kan verschillen.

Hebt u klachten die op een infectie wijzen, ga dan naar uw huisarts. Die kan nagaan of er werkelijk een bacteriële infectie in het spel is, welk middel daarbij past en of een smaller alternatief volstaat. Buiten de gewone uren helpt de huisartsenwachtpost; het nummer 1733 verwijst u door. Bij koorts met hevige pijn in de zij, bij bloed in de urine of bij snel verergerende klachten wacht u niet af. Bij een dringend probleem belt u 112.

Een ander antibioticum uit deze pagina's beschrijven wij op /geneesmiddelen/doxycycline/. Ook daarvoor geldt dat wij geen aanvragen beoordelen; die pagina staat er om dezelfde reden: informatie, zonder aanbod.