Doxycycline: werking, bijwerkingen en dosering

Wat is doxycycline en welke werkzame stof zit erin

Doxycycline is de naam van de werkzame stof en tegelijk de naam waaronder het middel meestal wordt afgeleverd. Het hoort bij de tetracyclines, een oudere groep antibiotica die breed werkt tegen uiteenlopende bacteriën. In het Belgische geneesmiddelenregister staan onder meer verpakkingen onder de namen Doxynord, Vibratab en Efracea, naast verpakkingen onder generische namen van EG en Sandoz.

Alle in België geregistreerde verpakkingen van doxycycline zijn bedoeld voor inname via de mond. Ze bestaan in verschillende sterktes en in verschillende vormen, waaronder tabletten die kunnen worden opgelost. Welke vorm en welke sterkte bij welke aandoening hoort, verschilt sterk: hetzelfde middel wordt bij een infectie anders gedoseerd dan bij een huidaandoening.

De samenstelling, de sterkte en de hulpstoffen van uw verpakking staan in de bijsluiter in de doos. De officiële gegevens over de in België vergunde verpakkingen, en over de manier waarop ze worden afgeleverd, worden bijgehouden door het FAGG.

Waarvoor wordt doxycycline gebruikt

Doxycycline wordt voorgeschreven bij infecties waarvan de arts vermoedt of vaststelt dat ze door bacteriën worden veroorzaakt die gevoelig zijn voor dit middel. Het gaat onder meer om bepaalde luchtweginfecties, om infecties die via teken worden overgedragen, om sommige soa's en om enkele infecties die u in het buitenland kunt oplopen.

Daarnaast wordt de stof in een lagere dosering en over een langere periode gebruikt bij huidaandoeningen zoals acne en rosacea. Daar draait het minder om het doden van bacteriën en meer om het remmen van ontsteking. Dat is een andere behandeling met een ander schema, ook al staat er dezelfde stofnaam op de doos. Over huidaandoeningen leest u meer in onze rubriek /huid/.

Waar doxycycline niet voor dient, is even belangrijk. Een gewone verkoudheid, de meeste keelpijn en griep worden door virussen veroorzaakt; een antibioticum doet daar niets, terwijl het wel bijwerkingen kan geven en bijdraagt aan resistentie. Een oude doos gebruiken voor nieuwe klachten is om dezelfde reden geen goed idee: of de bacterie gevoelig is, en welk schema erbij hoort, kan alleen iemand beoordelen die u onderzoekt.

Hoe werkt doxycycline

Doxycycline grijpt in op de eiwitfabriekjes van de bacterie. Zonder eiwitten kan een bacterie zich niet vermenigvuldigen, waardoor het afweersysteem van het lichaam de infectie kan opruimen. Het middel doodt bacteriën dus niet noodzakelijk rechtstreeks, maar remt hun groei.

Dat verklaart waarom de duur van de behandeling telt. Wordt te vroeg gestopt, dan kan een deel van de bacteriën overleven, kunnen de klachten terugkeren en krijgen minder gevoelige bacteriën ruimte. Volg daarom het schema dat uw arts heeft afgesproken en stop niet vroeger op eigen initiatief, ook niet wanneer u zich na een paar dagen beter voelt.

Bij huidaandoeningen speelt nog een tweede werking mee: de stof remt ook ontstekingsprocessen in de huid. Daarom wordt ze daar in een andere dosering en over een veel langere periode gebruikt, en beoordeelt de arts het resultaat pas na geruime tijd.

Inname: waar de bijsluiter op wijst

Doxycycline kan de slokdarm irriteren wanneer een tablet blijft steken. In de bijsluiter staat daarom in de regel dat u ze met een ruime hoeveelheid water inneemt en dat u daarna rechtop blijft en niet meteen gaat liggen. Inname vlak voor het slapengaan is om die reden meestal niet aangeraden.

De opname in het bloed wordt verminderd door calcium, magnesium, ijzer, zink en aluminium. Praktisch betekent dat: melkproducten, maagzuurbinders en supplementen met die mineralen laat u beter niet samenvallen met de inname. Uw apotheker kan u zeggen hoeveel tijd ertussen hoort voor uw verpakking.

Dosering en duur bepaalt de arts, en die verschillen sterk naargelang de reden van de behandeling. Deze pagina geeft daar bewust geen schema bij: een schema dat bij de ene aandoening past, is bij de andere onjuist. Wat voor u geldt, staat op uw voorschrift en in de bijsluiter van uw doos.

Een vergeten dosis haalt u niet in met een dubbele inname. Volg wat de bijsluiter daarover zegt en ga daarna verder met het gebruikelijke schema.

Zon, huid en andere aandachtspunten

Tetracyclines maken de huid gevoeliger voor zonlicht. Dat kan zich uiten als een verbranding die sneller optreedt en heviger is dan u gewend bent, soms al na korte blootstelling. Bescherm uw huid tijdens de behandeling, wees voorzichtig met zonnebanken en overleg met uw arts als u in de zon op reis gaat.

Bij jonge kinderen wordt deze groep in de regel niet gebruikt, omdat ze blijvende verkleuring van het tandglazuur kan geven bij tanden die nog in ontwikkeling zijn. Vanaf welke leeftijd dat anders ligt, staat in de bijsluiter. Tijdens de zwangerschap en bij borstvoeding wordt doxycycline eveneens niet gebruikt; bent u zwanger of denkt u dat u zwanger bent, meld dat dan voordat een behandeling start.

Vertel uw arts of u leverproblemen hebt, of u ooit een allergische reactie op een antibioticum hebt gehad en of u lijdt aan myasthenia gravis. Ook systemische lupus is een reden om voorzichtig te zijn.

Antibiotica kunnen de normale darmflora verstoren. Aanhoudende, waterige diarree tijdens of kort na een kuur, zeker met koorts of buikpijn, is een reden om contact op te nemen met uw arts en niet iets om zelf met een stopmiddel te behandelen.

Wisselwerkingen met andere geneesmiddelen en alcohol

De bekendste wisselwerking is die met producten die meerwaardige mineralen bevatten: maagzuurbinders, ijzerpreparaten, calcium- en magnesiumsupplementen en sommige middelen tegen verstopping. Ze binden de werkzame stof in de darm, waardoor er te weinig in het bloed terechtkomt en de behandeling kan falen.

Verder kunnen bepaalde middelen tegen epilepsie de afbraak van doxycycline versnellen. Gebruikt u bloedverdunners, dan kan uw arts beslissen om de stollingswaarden tijdens de kuur vaker te laten controleren. Ook met middelen tegen acne uit de groep van de retinoïden wordt de combinatie vermeden.

Geef aan uw arts en aan uw apotheker een volledige lijst door van alles wat u gebruikt, ook wat u zonder voorschrift koopt, en van voedingssupplementen en kruidenpreparaten. Dat is de eenvoudigste manier om zo'n wisselwerking te vinden voordat ze de behandeling ondermijnt.

Alcohol is niet rechtstreeks onverenigbaar met doxycycline, maar wie ziek is en een infectie doormaakt, is doorgaans beter af zonder. Bij leverproblemen bespreekt u uw alcoholgebruik met uw arts. De volledige lijst van bekende wisselwerkingen staat in de bijsluiter van uw verpakking.

Bijwerkingen en wanneer u een arts raadpleegt

Het vaakst worden maag- en darmklachten beschreven: misselijkheid, braken, buikpijn en diarree. Ook een branderig gevoel achter het borstbeen komt voor, meestal doordat de tablet met te weinig water is ingenomen. Verder worden huiduitslag en een verhoogde gevoeligheid voor zonlicht gemeld, en bij vrouwen een schimmelinfectie doordat de normale flora verstoord raakt.

Zeldzamer, maar ernstig, zijn uitgesproken allergische reacties, ernstige huidreacties met blaren of vervelling, leverontsteking, een verhoogde druk in de schedel met hoofdpijn en gezichtsstoornissen, en een zware darmontsteking.

Zoek onmiddellijk medische hulp bij zwelling van gezicht, lippen of tong, bij ademhalingsmoeilijkheden, bij een uitgebreide huiduitslag met blaren, bij geel worden van de huid of het oogwit, bij aanhoudende hevige hoofdpijn met wazig zien, of bij hevige waterige diarree met koorts.

Een vermoedelijke bijwerking meldt u aan uw arts of apotheker. In België verzamelt het FAGG die meldingen; ze dragen bij aan wat er bekend is over geneesmiddelen die al in gebruik zijn.

Wat wij met doxycycline doen, en waar u wel terecht kunt

Wij beoordelen via onze medische vragenlijst geen aanvragen voor doxycycline. Niet als eerste behandeling en niet als verlenging. Deze pagina staat hier als informatie, en er hoort dan ook geen prijs en geen aanvraagknop bij.

Hoe uw verpakking in België wordt afgeleverd, leest u op de doos en in de bijsluiter; het FAGG houdt die gegevens bij en uw apotheker kan ze u ter plaatse bevestigen. Wij doen daar op deze pagina geen uitspraak over, omdat dat per verpakking en per vorm kan verschillen.

Hebt u klachten waarvoor u denkt aan een antibioticum, ga dan naar uw huisarts. Die kan onderzoeken of er werkelijk sprake is van een bacteriële infectie, welk middel daarbij past en hoelang de behandeling moet duren. Buiten de gewone uren helpt de huisartsenwachtpost; het nummer 1733 verwijst u door. Bij een dringend probleem belt u 112.

Loopt er al een behandeling en dringt de tijd omdat u zonder medicatie dreigt te vallen, bijvoorbeeld tijdens een reis, dan leest u op /blog/zonder-medicatie-buitenland/ welke wegen er in dat geval bestaan.