Mirtazapine: werking, bijwerkingen en dosering
Mirtazapine is een antidepressivum dat anders werkt dan de bekendere SSRI's en dat in Belgie voorschriftplichtig is. Het wordt vooral voorgeschreven bij een depressie waarbij ook de slaap en de eetlust verstoord zijn, omdat het op die twee sporen relatief snel merkbaar is. Juist die eigenschappen zijn tegelijk de meest voorkomende bijwerkingen: slaperigheid en toename van eetlust en gewicht. Op deze pagina leest u hoe het middel werkt en waar u op moet letten. Wij beoordelen mirtazapine niet en geven er geen voorschrift voor; onderaan leggen wij uit waarom.
Wat is mirtazapine en hoe werkt het
Mirtazapine is de werkzame stof. In Belgie staan generische verpakkingen van verschillende fabrikanten geregistreerd, naast Remergon SolTab, een vorm die in de mond uiteenvalt en daardoor makkelijker in te nemen is voor wie moeite heeft met slikken. Alle vormen zijn bestemd voor inname via de mond.
Waar SSRI's de heropname van serotonine remmen, werkt mirtazapine via blokkade van bepaalde receptoren. Het gevolg is dat de afgifte van noradrenaline en serotonine toeneemt, terwijl een deel van de serotonineprikkeling juist wordt tegengehouden. Die tweede eigenschap verklaart waarom misselijkheid en seksuele bijwerkingen bij dit middel minder op de voorgrond staan dan bij een SSRI.
Daarnaast blokkeert mirtazapine histaminereceptoren, en dat verklaart de slaperigheid. Opvallend is dat dit effect bij lagere doses vaak sterker wordt ervaren dan bij hogere: bij een hogere dosis gaat de noradrenerge werking meer meespelen. Meer innemen om beter te slapen is dus geen logische redenering, en het is een beslissing die hoe dan ook bij de arts ligt.
Waarvoor wordt mirtazapine voorgeschreven
De geregistreerde toepassing is de behandeling van een depressieve episode bij volwassenen. In de praktijk wordt het middel vaak gekozen wanneer de depressie gepaard gaat met slecht slapen, verlies van eetlust en gewichtsverlies, omdat die klachten er doorgaans sneller op reageren dan de stemming zelf.
Het effect op de stemming laat, net als bij andere antidepressiva, weken op zich wachten. De slaperigheid is er vaak al de eerste avond. Dat verschil in tempo hoort vooraf besproken te zijn, anders wordt een normaal verloop aangezien voor een falende behandeling of, omgekeerd, voor een resultaat dat er nog niet is.
Of mirtazapine in een concreet geval de juiste keuze is, hangt af van het klachtenpatroon, van het gewicht, van eerdere behandelingen en van de rest van de medicatie. Ook hier geldt dat een eerdere periode van uitgesproken opgewektheid en sterk verminderde slaapbehoefte belangrijk is om te melden, omdat dat op een bipolaire aandoening kan wijzen.
Innemen en dosering
De dosering bepaalt de arts. Gebruikelijk is een lage startdosis die pas wordt aangepast wanneer het beeld daarom vraagt. Concrete sterktes vermelden wij hier niet; die staan in de bijsluiter en op uw voorschrift.
Mirtazapine wordt doorgaans in een keer per dag ingenomen, meestal voor het slapengaan, juist omdat het suf maakt. De tablet die in de mond uiteenvalt, hoeft niet met water te worden doorgeslikt, maar mag ook niet in de verpakking worden achtergelaten nadat de blister is geopend: ze neemt vocht op.
Voelt u zich de volgende ochtend nog suf, meld dat dan; het tijdstip van inname of de dosis kan aangepast worden. Rijd niet en bedien geen machines zolang u merkt dat uw reactievermogen beinvloed is, zeker in de eerste dagen en na elke dosisaanpassing.
De eerste weken vragen opvolging
Zoals bij alle antidepressiva kunnen onrust, prikkelbaarheid en gedachten aan zelfdoding in het begin van de behandeling en na een dosisaanpassing tijdelijk toenemen, het duidelijkst bij jongvolwassenen. Dat is de reden waarom er van bij de start afgesproken moet zijn wie u in die periode terugziet.
Gaat het slechter, neem dan contact op met uw huisarts, ook als de geplande afspraak nog niet aan de orde is. Is die niet bereikbaar, bel dan de huisartsenwachtpost op 1733. Bij acuut gevaar of gedachten aan zelfdoding belt u 112.
Er is nog een reden voor snelle opvolging die specifiek is voor dit middel. Zeldzaam, maar ernstig, is een sterke daling van het aantal witte bloedcellen. Koorts, keelpijn, mondzweertjes of andere tekenen van infectie tijdens de behandeling zijn daarom geen klacht om af te wachten: laat dan bloed nakijken.
Bijwerkingen
Zeer vaak beschreven zijn slaperigheid, sufheid, droge mond, toegenomen eetlust en gewichtstoename. Die gewichtstoename kan aanzienlijk zijn en is voor sommige mensen een reden om het middel niet te kiezen, terwijl ze voor iemand die door de depressie sterk vermagerd is juist welkom kan zijn. Die afweging maakt de arts samen met de patient.
Verder komen duizeligheid, hoofdpijn, vocht in de enkels en levendige dromen voor. Ook rusteloze benen en, minder vaak, verwardheid of hallucinaties zijn beschreven. Bij oudere mensen verdient de combinatie van sufheid en duizeligheid bijzondere aandacht wegens het valrisico.
Zoek dringend hulp bij tekenen van infectie met koorts, bij geelzucht, bij een epileptische aanval, bij hoge koorts met spierstijfheid en verwardheid, en bij een allergische reactie met zwelling van gezicht of tong. De volledige opsomming staat in de bijsluiter.
Wisselwerkingen en alcohol
De combinatie met MAO-remmers is uitgesloten; tussen beide behandelingen hoort een geneesmiddelvrije periode die de arts bepaalt. Met andere middelen die op serotonine ingrijpen, zoals andere antidepressiva, tramadol, triptanen en sint-janskruid, bestaat het risico op een serotoninesyndroom.
Alles wat suf maakt, versterkt het effect van mirtazapine: slaapmiddelen, kalmeermiddelen, sterke pijnstillers en bepaalde antihistaminica. Alcohol hoort in dezelfde rij en wordt tijdens de behandeling afgeraden. De combinatie maakt niet alleen slaperiger, ze beinvloedt ook het beoordelingsvermogen.
Geef uw arts en uw apotheker een volledig overzicht van uw medicatie, inclusief wat u zonder voorschrift koopt. Dat een kruidenpreparaat vrij verkrijgbaar is, betekent niet dat het geen wisselwerking geeft.
Stoppen en afbouwen
Ook bij mirtazapine wordt abrupt stoppen afgeraden. Misselijkheid, hoofdpijn, slaapproblemen, onrust en angst zijn beschreven wanneer het middel plots wegvalt. Dat zijn ontwenningsklachten en geen terugkeer van de depressie, al is dat onderscheid in het moment zelf moeilijk te maken.
Afbouwen gebeurt stapsgewijs, volgens een schema dat de behandelende arts opstelt en dat rekening houdt met de dosis en met hoe lang u het middel gebruikte. Meer over dit onderwerp leest u op /blog/antidepressiva-afbouwen-be/.
Ook wanneer het goed gaat, is een periodieke evaluatie zinvol. De vraag of de behandeling nog nodig is, hoort thuis bij de arts die u opvolgt, en niet bij een formulier.
Waarom wij mirtazapine niet beoordelen
Wij geven geen voorschrift voor mirtazapine, niet als eerste behandeling en niet als verlenging, en wij bieden op deze markt geen beoordelingen op het vlak van geestelijke gezondheid aan. Mirtazapine is geen verdovend middel; de reden ligt elders en wij zeggen ze liever duidelijk.
Een verantwoorde beoordeling bij een depressie omvat het risico op gedachten aan zelfdoding, de vraag of er een bipolaire aandoening in het spel is, en een afspraak over wie de patient in de eerste weken terugziet. Bij dit middel komt daar de opvolging van gewicht bij en de afspraak dat bloed wordt nagekeken zodra er koorts of keelpijn optreedt. Dat alles laat zich niet regelen met een formulier dat een keer wordt gelezen en daarna gesloten.
Loopt uw behandeling en heeft u een nieuw voorschrift nodig, ga dan naar uw huisarts of naar de arts die de behandeling opstartte. Buiten de praktijkuren helpt de huisartsenwachtpost via 1733; bij acuut gevaar belt u 112. Verwante pagina's staan op /geneesmiddelen/sertraline/ en /geneesmiddelen/quetiapine/.
Is mirtazapine voorschriftplichtig in Belgie?
Ja. Mirtazapine wordt uitsluitend op voorschrift afgeleverd. De keuze van de dosis en van het tijdstip van inname hangt af van het klachtenpatroon en van de rest van uw medicatie, en de eerste weken van de behandeling vragen opvolging.
Hoe snel werkt mirtazapine?
Slaperigheid en toegenomen eetlust worden vaak al in de eerste dagen gevoeld, omdat het middel ook op histaminereceptoren werkt. Het effect op de stemming bouwt zich over weken op. Dat verschil in tempo verklaart waarom mensen soms te vroeg besluiten dat het middel niet helpt.
Word ik dikker van mirtazapine?
Toegenomen eetlust en gewichtstoename behoren tot de zeer vaak beschreven effecten en kunnen aanzienlijk zijn. Voor iemand die door de depressie sterk vermagerd is, kan dat welkom zijn; voor anderen is het een reden om met de arts een andere behandeling te bespreken. Het gewicht hoort tijdens de behandeling opgevolgd te worden.
Kan ik bij u een voorschrift voor mirtazapine aanvragen?
Nee. Wij bieden op deze markt geen beoordelingen op het vlak van geestelijke gezondheid aan en geven geen voorschrift voor mirtazapine, ook niet als verlenging. Neem contact op met uw huisarts of met de arts die de behandeling opstartte.
Mag ik alcohol drinken tijdens de behandeling?
Alcohol wordt afgeraden. Het versterkt de sufheid die mirtazapine zelf al geeft en beinvloedt het beoordelingsvermogen. Hou daar rekening mee bij autorijden en bij het werken met machines, zeker in de eerste dagen en na elke dosisaanpassing.
Wat doe ik bij koorts of keelpijn tijdens de behandeling?
Neem contact op met uw arts en wacht niet af. Zeldzaam maar ernstig is een sterke daling van het aantal witte bloedcellen; koorts, keelpijn of mondzweertjes kunnen daar een teken van zijn en zijn een reden om bloed te laten nakijken.