Quetiapine: werking, bijwerkingen en dosering

Wat is quetiapine en hoe werkt het

Quetiapine is de werkzame stof. In Belgie staan zowel het oorspronkelijke merk Seroquel als generische verpakkingen van verschillende fabrikanten geregistreerd, telkens voor inname via de mond. Naast tabletten met onmiddellijke afgifte bestaan er vormen met verlengde afgifte; die twee zijn niet zomaar uitwisselbaar, want ze verschillen in hoe snel de stof vrijkomt.

De stof blokkeert onder meer receptoren voor dopamine en serotonine, en daarnaast ook histamine- en adrenerge receptoren. Die brede werking verklaart het profiel: rust en slaap komen vaak snel op de voorgrond, terwijl het effect op psychotische verschijnselen en op stemmingsschommelingen langer op zich laat wachten.

Omdat de stof op zoveel systemen tegelijk aangrijpt, is de stap van een lage naar een hogere dosis geen kwestie van meer van hetzelfde. Het accent van de werking verschuift mee. Dat is een van de redenen waarom de instelling van deze behandeling in handen hoort van een arts die de patient kent en terugziet.

Waarvoor wordt quetiapine voorgeschreven

De geregistreerde toepassingen zijn schizofrenie en de bipolaire stoornis. Bij die tweede aandoening gaat het zowel om de behandeling van manische en depressieve episodes als om het voorkomen van nieuwe episodes bij mensen die eerder al op het middel reageerden.

In de praktijk wordt quetiapine ook wel in lage dosis voorgeschreven bij onrust of slaapproblemen. Dat gebruik valt buiten de geregistreerde toepassingen. Het blijft een beslissing van de behandelende arts, die ze moet kunnen verantwoorden en die de gevolgen voor gewicht, bloedsuiker en hart mee in rekening brengt. Dat een lage dosis mild lijkt, betekent niet dat de opvolging mag wegvallen.

Bij oudere mensen met dementie is er bij antipsychotica een verhoogd risico op ernstige voorvallen, waaronder overlijden en beroerte. Dat is uitdrukkelijk beschreven en het maakt deze groep tot een situatie waarin voorschrijven alleen na zorgvuldige afweging gebeurt.

Innemen en dosering

De dosering bepaalt de arts en ze verschilt sterk per aandoening. De gebruikelijke aanpak is een lage startdosis die stapsgewijs wordt opgebouwd, omdat het lichaam moet wennen aan de daling van de bloeddruk bij rechtstaan en aan de sufheid. Concrete sterktes vermelden wij hier bewust niet; ze staan in de bijsluiter en op het voorschrift.

De vorm met onmiddellijke afgifte wordt doorgaans over de dag verdeeld, de vorm met verlengde afgifte eenmaal per dag. Maaltijden kunnen de opname beinvloeden, en dat verschilt per vorm. Hou daarom het schema aan dat op de verpakking en op uw voorschrift staat, en wissel niet op eigen initiatief tussen beide vormen.

Sta in de eerste dagen rustig op uit bed of uit een stoel. Duizeligheid bij het rechtkomen is in die fase een van de meest voorkomende klachten en is meteen ook een valrisico, zeker bij oudere mensen.

Bijwerkingen en wat opgevolgd wordt

Vaak beschreven zijn sufheid, duizeligheid bij het rechtstaan, droge mond, hoofdpijn, obstipatie en een toegenomen eetlust met gewichtstoename. Die laatste is geen cosmetisch detail: gewicht, bloedsuiker en bloedvetten horen bij deze behandeling tot de dingen die de arts periodiek laat nakijken.

Minder vaak komen bewegingsstoornissen voor, zoals stijfheid, beven of bewegingsonrust. Ook veranderingen in het hartritme zijn beschreven, en die kunnen zwaarder wegen wanneer er andere middelen worden gebruikt die hetzelfde effect hebben of wanneer het kalium in het bloed te laag staat.

Zoek dringend hulp bij hoge koorts met spierstijfheid, verwardheid en zweten, bij aanhoudende of onwillekeurige bewegingen van gezicht of tong, bij flauwvallen of een onregelmatige hartslag, en bij tekenen van een sterk verhoogde bloedsuiker zoals hevige dorst en veel plassen. De volledige opsomming vindt u in de bijsluiter.

Wisselwerkingen en alcohol

Quetiapine wordt in de lever afgebroken door een enzymsysteem dat door veel andere geneesmiddelen wordt geremd of net aangewakkerd. Bepaalde antischimmelmiddelen, sommige antibiotica en middelen tegen hiv kunnen de blootstelling sterk verhogen, terwijl onder meer carbamazepine en rifampicine ze verlagen. In beide richtingen is aanpassing door de arts nodig.

De combinatie met andere middelen die suf maken, van slaapmiddelen tot sterke pijnstillers, versterkt de sufheid. Datzelfde geldt voor alcohol, dat tijdens deze behandeling wordt afgeraden. Rijvaardigheid en het werken met machines zijn in de eerste periode en na elke dosisaanpassing een reeel aandachtspunt.

Geef uw arts en uw apotheker een volledig overzicht van wat u gebruikt, inclusief vrij verkrijgbare middelen en kruidenpreparaten. Sint-janskruid bijvoorbeeld staat zonder voorschrift in de rekken en beinvloedt wel degelijk de afbraak van geneesmiddelen.

Stoppen en afbouwen

Ook bij quetiapine wordt abrupt stoppen afgeraden. Slapeloosheid, misselijkheid, hoofdpijn en prikkelbaarheid zijn beschreven wanneer het middel plots wegvalt, en bij schizofrenie en de bipolaire stoornis bestaat bovendien het risico dat de onderliggende aandoening terugkeert.

Het afbouwschema stelt de behandelende arts op. Hoe snel dat kan, hangt af van de dosis, van de duur van de behandeling en van de reden waarom het middel werd voorgeschreven. Beslis die stap dus niet zelf, ook niet wanneer u zich goed voelt: dat u zich goed voelt, kan juist het gevolg van de behandeling zijn.

Waarom wij quetiapine niet beoordelen

Wij geven geen voorschrift voor quetiapine, in geen enkele dosis en ook niet als verlenging. Op deze markt bieden wij geen beoordelingen op het vlak van geestelijke gezondheid aan. Dat is een keuze over de aard van de zorg, niet over het gemak van een formulier.

Deze behandeling vraagt herhaalde opvolging van gewicht, bloedsuiker en bloedvetten, aandacht voor het hartritme en een oordeel over het beloop van een psychiatrische aandoening. Een vragenlijst die een keer wordt ingevuld en gelezen, levert die opvolging niet en kan ze ook niet organiseren.

Loopt uw behandeling en heeft u een nieuw voorschrift nodig, ga dan naar uw huisarts of naar de psychiater die u opvolgt. Buiten de praktijkuren is er de huisartsenwachtpost via 1733, en bij acuut gevaar belt u 112. Verwante pagina's vindt u op /geneesmiddelen/sertraline/ en /geneesmiddelen/mirtazapine/.